TÙY BÚT

Lê Thu Thùy

VIẾT CHO NGƯỜI NẰM XUỐNG

                           H

Trên bàn tôi là tập bản thảo cuốn tiểu thuyết XÔN VE. Cuốn sách được nhà văn Hòang Minh Nhân viết trong những năm tháng anh làm báo tại chiến trường Campuchia. Cuộc chiến tranh tàn khốc giữa bộ đội tình nguyện Việt Nam và nhân dân Campuchia chống lại tập đòan phản động Pôn Pốt Iêng xa ry, giải phóng đất nước Campuchia đã được một nhà văn trẻ Việt Nam viết với tinh thần của một người trong cuộc. Tôi ngồi nhập liệu và biên tập từng trang sách ngay những ngày cuối đời của anh và những ngày sau khi anh qua đời. Nỗi buồn bủa khắp căn phòng trọ nhỏ hẹp của tôi. Vậy là hơn một phần tư thế kỷ kể từ ngày anh khởi viết tiểu thuyết Xôn Ve, bạn đọc mới biết đến nó.

Một chiều đi tìm nhà Hòang Sơn Trà con trai đầu của anh để thắp cho anh ném nhang, tôi nghe trên mỗi mét phố Đà Nẵng dòng vô thường xuôi chảy. Ngấm vào tim tôi là một nỗi thương đau mất mát không bao giờ tìm lại được. Vẫn ngôi nhà trên đường Lý Thái Tổ kia, nơi nhiều năm từng là TRUNG TÂM BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA DÂN TỘC TẠI MIỀN TRUNG VÀ TÂY NGUYÊN, cũng còn là văn phòng đại diện tạp chí Văn Hiến tại Đà Nẵng, ngôi nhà quen thuộc với tôi đến độ, giờ đây, nhà đã sang cho chủ khác, anh đã nằm sâu trong lòng đất và những người thân trong gia đình đã dọn về nơi ở mới, những hiện vật cũng được dời đi vậy mà tôi cứ như còn thấy anh, chị Bảo Bình và cả chính tôi cùng mấy cháu nhỏ cháu ngọai và con gái của anh chị quay quần bên mâm cơm: cơm ngon, tình người ấm áp, mọi đồ vật cứ hiện ra trước mắt. Bao giờ ở nhà anh chị về tôi cũng tràn ngập tin yêu. Trên đời này không còn ai tốt hơn anh chị.

          Nước mắt tràn qua má, chảy đến ngực, tôi khóc trong nỗi buồn chết lặng và chính lúc này đây, ngồi viết những dòng về anh tôi lại khóc. Đã có lần tôi ngồi trước mộ anh, tôi đã mang đến một vòng hoa, hương hoa tinh khiết làm tâm hồn tôi nguôi dịu. Ngày còn sống, dù là một người cộng sản nhưng anh đã tin Phật, tôi chỉ nguyện cầu anh được siêu thóat về cõi cực lạc. Những tập thơ, văn tuyển anh để lại là vòng hoa vĩnh cữu của lòng đời. Trần gian đầy khổ đau và ngập ngụa nước mắt, anh đã sống một đời hồn nhiên như cây cỏ, dù vào sinh ra tử trên khắp mọi nẻo chiến trường anh vẫn giữ tâm hồn trong sáng như trẻ thơ. Ở đời không có hai người như anh.

          Tôi có cơ may là từng biên tập nhiều cuốn sách của anh, và nhờ thế tôi đọc hầu hết những gì anh viết. Những ngày xưa còn thơ dại, tôi đã rong xe đạp ra ngôi nhà cũ của anh ở Bắc Mỹ An, hồi đó nhà anh có một tủ sách cho thuê, và anh đã tặng tôi tập mây bán đảo, thơ Khi yêu chẳng có lời thề, nhiều năm sau tôi biên tập hàng loạt cuốn sách về các anh hùng, văn nhân đất Quảng mà anh chủ biên như Hồ Nghinh, Phan Bôi Hòang Hữu Nam, Phạm Hầu, Phạm Khôi, Hùynh Thi Thanh, Những trang đời huyền thọai... trong ngôi nhà ở Điện Ngọc. Nơi ấy giờ đây mỗi ngày một hoang vu. Chủ nhân ngôi nhà đóng cửa đi đâu không ai biết. Ba lần tôi đến đó, nhìn cây cỏ phủ ngập vườn, sân gạch rêu phong,... ngôi nhà càng thêm tĩnh mịch. Chính trong ngôi nhà đó tôi đã sống hàng năm trời đọc, biên tập và viết,... nhìn hình bóng cũ xưa vụt qua như bóng mây, bọt nước. Lòng nghĩ tưởng đến những thân thương, thời gian cùng những biến dịch, đổi thay của dòng đời cũng là ngôi mộ ủ kín, chôn vùi bao kỉ niệm của tuổi hoa niên.

          Tất cả những hình ảnh nơi ngôi nhà xưa của anh giờ đây trở nên thiêng liêng với tôi.

Cơm áo không đùa với khách thơ. Anh đã thường xuyên thay đổi chỗ ở, nhà cũng bao phen mua đi bán lại, tôi đã từng thăm chơi trong ngôi nhà anh thuê trong chung cư Hải Hồ, nơi đó anh làm cuốn Cơn lũ và bông hoa bạc, người tên đá tên cây,...

          Sẽ sống mãi với thời gian là tuyển tập thơ văn Hòang Minh Nhân, anh viết vào những ngày mới vào chiến trường miền Nam mà Đức Phổ (Quảng Ngãi), Hòa Vang (Quảng Nam – Đà Nẵng) là nơi anh gắn bó lâu dài hơn cả và cả những sáng tác cuối đời của anh cũng được đưa vào sách. Ở đó anh “lộ thiên từng trang sách minh họa” (chữ của nhà thơ Đông Trình), dù ai cũng biết rằng minh họa cái khốc liệt của thương đau mất mát, cái buồn nhân thế, cái phù du của kiếp người là điều không dễ và anh đã viết thành công. Đôi mắt anh nhìn cuộc đời dịu dàng, yêu thương, chia sẽ trong mỗi khỏanh khắc được tái hiện lên trang thơ càng đáng trân quý.

          Xôn Ve là cuốn tiểu thuyết để đời của anh. Tôi đã đọc bản thảo hàng trăm lần. Tôi đau xót hiểu ra chỉ khi anh về bên kia thế giới người đời mới biết đến tác phẩm này. Xôn Ve đã thức động ngừơi đọc nỗi đau đớn. Tôi đã buốt lạnh trong tim bởi tình đời tình người, đã chết trong lòng bởi sự độc ác của con người, thế nhưng cái khốc hại của hiện thực trong tiểu thuyết Xôn Ve buộc tôi phải hiểu rằng: có một thứ địa ngục trần gian Hòang Minh Nhân đã dấn thân vào rồi tái hiện. Những tia sáng nhạt nhòa trong đêm tối chiếu rọi trên nỗi buồn của tôi. Như vậy anh đã sống qua những hòan cảnh đó, nơi ngôi làng nhỏ dưới chân núi Pha Biên, hoặc anh đã là chứng nhân, tận mắt chứng kiến tội ác của lính Pôl-Pốt trong các công xã Ăng co. Lạ một điều là sao lúc nào anh cũng hồn nhiên, anh như một đứa trẻ dễ khóc dễ cười trước cả những đau buồn tầm thường vụn vặt mà tiểu thuyết Xôn Ve được anh viết thản nhiên như thể, anh đã có một tâm thế cao hơn những nhà văn cùng thời đại mới có một cái nhìn trầm tĩnh trước bao biến cố lịch sử và phản ánh được thảm họa diệt chủng mà chỉ phép lạ hồi sinh ở thời tương lai mới đổi thay theo chiều hướng tốt đẹp trong số phận từng con người bất hạnh trên đất nước Campuchia vào những năm cuối thập niên bảy mươi của thế kỷ hai mươi.

          Ngồi nhìn lại những bức ảnh tôi chụp anh trong lần cuối tôi đến thăm vào những ngày cuối đời anh. Hôm đó anh vui một cách kỳ lạ. Anh cho tôi xem một bài báo viết rằng y học ngày nay đã tìm ra lọai thuốc chữa được bệnh tim và bệnh đái đường - những căn bệnh nan y đã hành hạ anh suốt mấy chục năm cho đến lúc chết – Tôi đã vui lây niềm vui của anh và kịp ghi lại mấy bức hình. Trong hình nhìn anh trẻ trung và quắc thước, vẻ phong trần tóat lên trên từng đường nét của khuôn mặt. Ngờ đâu anh lặng lẽ ra đi. Tôi lưu giữ suốt đời hình ảnh ấy, và thời gian, cái chết chẳng bao giờ che mờ được bóng hình anh.

                                     Lê Thu Thùy