BỒ ĐỀ HOANG
Tản văn của Lê Thu Thùy
H
Trong đời, tôi chưa một lần dám đến gần cây bồ
đề linh thiêng ấy.
Cây bám bộ rễ đồ sộ vào khu mả vôi to nhất gò
Hống, nằm phía cánh đồng bên kia, thuộc về thôn Bàn Thạch xã Duy Vinh. Nhà tôi
lại thuộc thôn Vân Quật xã Duy Thành. Người thôn tôi vẫn hãnh diện về Bàu Sen
Vân Quật trải rộng một vùng đất, vào mùa hè sen trổ hoa, hương thơm tỏa khắp
thôn làng. Gần Bàu Sen Vân Quật còn ngôi chùa Vân Quật (bây giờ đổi tên là chùa
Giác Văn), nhưng trong tôi bao giờ cũng là chùa Vân Quật mà mẹ là một trong những
phật tử đầu tiên chung tay xây dựng ngôi chùa từ thời thuộc Pháp.
Cây bồ đề Chùa Vân Quật cũng bình thường như
mọi cây bồ đề ở tất cả những ngôi chùa trên thế gian này, mặc dù trước đó có những
cây bồ đề khác được trồng trong khuôn viên chùa và bị đốn chặt, bị đào trốc gốc,
nhưng rồi nhiều cây con mọc lên thế chỗ. Chùa Vân Quật cũng vậy. Ngày thơ, tôi
đã cùng gia đình phật tử Vân Quật sinh hoạt, vui chơi, hành lễ trong một ngôi
chùa đổ nát bởi bom đạn chiến tranh. Về sau tôi không còn thói quen đi lễ chùa
hàng tuần, hàng đêm nữa, nhiều năm xa quê, một ngày trở về và tôi thấy một ngôi
chùa hoành tráng được dựng lên, với tên gọi mới là Giác Văn, thay thế ngôi chùa
Vân Quật nhỏ bé, đổ nát của tôi ngày thơ, và như hôm nay tôi chứng kiến, cả
ngôi chùa Giác Văn cũng đang bị đập phá để xây lên ngôi chùa khác, chắc là to
hơn nữa, riêng tôi không rõ vị sư cô trụ trì sẽ đặt tên gì cho ngôi chùa mới
đang được đào móng, đổ trụ.
Người quê tôi có truyền
tụng một dã thoại mịt mù, rằng chùa Vân Quật nằm bên Bàu sen Vân Quật như trong
sấm kí thì sẽ có một vị Phật ra đời nơi làng quê này. Thực hư của chuyện này
như thế nào đến nay không ai rõ, nhưng có một sự tích về Bàu Sen Vân Quật lại
khá hay:
“Chuyện
kể rằng ngày xưa có một người đàn ông hàng ngày vẫn mưu sinh trên Bàu Sen quê
tôi. Thở ấy hai làng Triều Châu và Vân Quật vẫn tranh chấp nhau cái Bàu sen khổng
lồ và không vị quan huyện, quan phủ nào phân xử nổi. Chuyện tranh chấp đến hận
thù giữa hai làng khiến người đàn ông vẫn câu cá, thả lưới trên Bàu Sen động
lòng. Một lần ông bày tỏ ý kiến với quan trên là ông sinh nghề tử nghiệp trên
Bàu sen ngót nửa thế kỉ. Nếu quan lớn không chê cái xác thân hèn hạ của ông thì
sau khi ông chết, thi thể của ông nằm phía làng nào thì Bàu sen thuộc về làng
đó.
Ngày
nọ quan huyện được tin người câu cá đã chết. Một trận lụt đã nhấn chìm chiếc
thuyền câu bé nhỏ của người đàn ông và xác thân ông ta mất tích. Sau bảy ngày bảy
đêm xác ông ta mới nổi lên, lúc này đã cạn lụt và xác người ngư phủ tấp về phía
bờ làng Vân Quật. Theo di ngôi của ông câu cá, quan trên xử cho làng Vân Quật
làm chủ Bàu Sen rộng lớn và lấy tên là Bàu Sen Vân Quật. Ông câu cá được thờ
trong các đình, chùa Vân Quật như một vị thần, bồ tát cai quản Bàu Sen,…”
Vật đổi sao dời. Nước nơi Bàu sen Vân Quật
bây giờ đã cạn nguồn. Sen vẫn nở hoa ngào ngạt vào mùa hè, nhưng buồn thay, cỏ,
bèo cũng chiếm chỗ mà xưa kia chỉ thuần hoa sen tỏa hương. Tôi nhìn Bàu sen mà
thầm tiếc nhớ, cả ngôi chùa đang bị đập phá để xây lại chùa khác to hơn mà sư
cô trụ trì gọi là trùng tu, tôn tạo. Cây bồ đề từng tỏa bóng xuống tuổi thơ tôi
đã biến mất.
Sáng mồng một tết đi thăm mộ, hương khói ông
bà và mẹ hiền, tôi chợt tiếc rẽ khi hiểu chùa đang bị đập phá để xây lại nên tôi
không thể đi lễ chùa. Nhìn qua gò Hống, tôi chợt sững sờ:
Một cây bồ đề cành lá sum sê trên mảnh đất
hoang mà ngày bé tôi vẫn sợ ma quỉ không dám một mình đi ngang qua nơi đó.
Cây bồ đề hoang trên
ngôi mộ hoang to nhất trong kí ức của tôi vẫn gắn liền với những câu chuyện ma
mị hoang đường. Từ nghĩa địa của làng tôi qua gò Hống bây giờ đã có 1 con đường
xe ô tô chạy được. Nhiều ngôi nhà của một công ty gạch được dựng lên cạnh đó,
nhưng cây bồ đề trên ngôi ngôi mộ hoang vẫn giữ một uy lực linh thiêng. Còn nữa,
mấy nhà nghiên cứu văn hóa dân gian đã về tận ngôi mộ hoang (họ gọi là mả ông
Đào, nhưng dân quê tôi gọi là mả bà Bảy Em, mả ông Đào cũng gần đó và tầm thường
hơn, về sau, nhờ học hỏi hiểu biết nhiều tôi phát hiện ra mả bà Bảy Em và cả mả
ông Đào trên thực tế là mộ phần của những người Chàm (người Hời), nhưng đó là
những người Chàm có thế lực, giàu có lúc còn sống).
Chuyện hồn ma bà Bảy Em hồi nhỏ nghe người
khác kể là tôi rùng mình. Bà ẩn hồn trong ngôi mộ to nhất vùng, và đủ mọi cô hồn
ngự trên cây bồ đề hoang bám bộ rễ đồ sộ vào lòng ngôi mộ đá đen của bà. Không
văn bia, không di ngôn chỉ có những chuyện ma quỉ hoang đường là được kể nhiều
lắm, như chuyện ông chú của tôi đem nọ đi đơm đó, thả lờ trên bàu ruộng thì
nghe tiếng con nít từ trong mộ bà Bảy Em khóc, ông tằng hắng một tiếng cho khỏi
sợ, và ông nghe một người đàn bà hát ru, nựng nịu đứa con đang khóc rằng:
-
Nín đi
con, đừng khóc nữa, để mẹ đi bắt cái ông vừa “tằng hắng” dưới bàu về nấu cháo
con ăn…
Ông chú kể rằng lần đó ông bỏ chạy thục mạng và bỏ luôn thói quen đi úp
nơm, thả lờ, đơm đó trên bàu ruộng ban đêm.
Một buổi sáng rét lạnh đầu
năm, bổng nhiên chú tôi vừa khóc vừa nhắc lại chuyện thằng con trai chú vì còn
nhỏ tuổi, nghịch dại. Đi chăn bò, nó vào trong khu mộ bà Bảy Em tránh nắng dưới
cây bồ đề,… thấy mấy quả lựu đạn ai đó ném trong lòng mộ, nó nhặt lên, đập
chơi, quả lựu đạn nổ, thằng con trai của chú chết ngay tại chỗ, mấy đứa trẻ
khác bị thương. Vong hồn thằng em con ông chú vẫn lẩn quất quanh mộ bà Bảy Em,
có người kể là từng trông thấy nó. Thằng nhỏ chưa đến 10 tuổi, không nhầm với
ai khác vẫn đong đưa trên cây bồ đề hoang, những trưa đứng bong.
Chuyện về ngôi mộ với cây bồ đề hoang còn
dài, nếu không được xếp hạng di tích nó vẫn đủ sức chứa một pho truyện cổ. Điều
gì sẽ xảy ra với di tích quốc gia này. Nhiều lần tôi tự tìm hiểu vẫn thấy mờ mịt
hơn khi có kẻ kể cách đây chưa lâu, mấy phụ nữ đi chợ, ngang qua ngôi mộ có cây
bồ đề hoang, thoáng bóng một bà già ra đón đường, gửi mấy đồng tiền nhờ mua rau
quả. Một người sợ quá nhận vội chỗ tiền nắm chặt trong tay, đi một đoạn xa mở
ra xem thì chỗ tiền lúc nãy chỉ là mấy cục cứt khô.
Chiều nay có người gọi
đi xem khai quật bồ đề hoang, sự thật là khai quật ngôi mộ đá đen. Ít nhiều người
ta giữ cho cây bồ đề hoang không bị đốn chặt, phá gốc.
Thì ra trong lúc đào lấy
đất làm gạch, hàng chục người đã phát hiện ra những viên gạch, những hàng gạch,
thậm chí cả bàn thờ, chân đèn, bình hương bị chôn vùi trong lòng đất, khu vực
di tích.
-
Bồ đề
hoang!
Đó là một phát ngôn đầy rụt rè
nhưng rất khoa học của vài nhà nghiên cứu khi tìm thấy một pho tượng Phật cao,
to bằng sa thạch bị bộ rễ cây bồ đề cuốn chặt. Lạ một điều ông Phật bằng sa thạch
này lại là nguyên mẫu ông thần (hoặc bồ tát) bảo hộ Bàu sen Vân Quật quê tôi vẫn
được thờ như thần, phật trong chùa và cả trong đình làng Vân Quật.
Tôi chợt nhớ lời một người bạn nói về di tích
của người Chàm:
“Đó là đá gạch ngàn năm hát ca bằng mật ngữ
mà chìa khóa mở cánh cửa đã bị ném đi đâu đó trong lời của gió, của những vì
sao xa xôi chỉ có thượng đế biết!”
LÊ THU THÙY
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét